Ürogenital sendrom, menopoz sonrası östrojen eksikliğinin genital ve üriner sistem üzerindeki etkilerini kapsayan bir terimdir. 2014 yılında Kuzey Amerika Menopoz Derneği (NAMS) ve Uluslararası Kadın Cinsel Sağlığı Derneği (ISSWSH) tarafından tanımlanan menopozal genitoüriner sendrom (GSM), vajinal atrofi kavramını genişleterek idrar yolu ve cinsel fonksiyon sorunlarını da içerir.
Menopozal Genitoüriner Sendrom (GSM) Nedir?
GSM, menopozla ilişkili östrojen ve diğer seks steroidlerinin azalmasına bağlı genital, üriner ve cinsel semptomların tümünü kapsayan bir tanıdır. Postmenopozal kadınların %50-70'ini etkileyen bu sendrom, doğal menopoz sürecinin kaçınılmaz bir parçasıdır.
Eski terminolojide "atrofik vajinit" veya "vulvovajinal atrofi" olarak adlandırılan bu durum, yalnızca vajinal değişiklikleri tanımladığı için yetersiz bulunmuştur. GSM terimi, alt üriner sistem semptomlarını ve cinsel fonksiyon bozukluklarını da kapsayarak daha bütüncül bir yaklaşım sunar.
Ürogenital Sendromun Fizyopatolojisi
Vajina, mesane, üretra ve pelvik taban kasları östrojen reseptörlerinden zengindir. Menopozla birlikte östrojen azaldığında bu dokular yapısal ve fonksiyonel değişikliklere uğrar.
- Vajinal değişiklikler: Epitel tabakası incelir, glikojen deposu azalır, laktobasil popülasyonu düşer ve pH yükselir.
- Vulvar değişiklikler: Labiumlar incelir, vulvar deri kurur ve elastikiyetini kaybeder.
- Üretral değişiklikler: Üretral mukoza atrofiye uğrar, üretral basınç düşer ve idrar kaçırma riski artar.
- Mesane değişiklikleri: Mesane kapasitesi azalır ve detrusor kasının aşırı aktivitesi gelişebilir.
Ürogenital Sendrom Belirtileri
GSM'nin üç ana belirti grubu vardır: genital, üriner ve cinsel semptomlar. Kadınların çoğunda bu semptomlar birlikte görülür.
- Genital semptomlar: Vajinal kuruluk, yanma, kaşıntı, akıntı ve vulvar irritasyon en sık bildirilen şikayetlerdir.
- Üriner semptomlar: Sık idrara çıkma, acil idrar hissi, idrar yaparken yanma, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları ve stres inkontinans görülebilir.
- Cinsel semptomlar: İlişkide ağrı (disparoni), vajinal sıkılık, lubrikasyon yetersizliği ve orgazm güçlüğü yaşanabilir.
Araştırmalar, GSM semptomları olan kadınların yalnızca %25'inin sağlık profesyonelinden yardım aldığını göstermektedir. Bu durum, konunun hâlâ tabu kabul edilmesiyle ilişkilidir.
Ürogenital Sendrom Tanısı
Tanı, ayrıntılı öykü alma ve fizik muayeneye dayanır. Vajinal pH ölçümü, vajinal olgunluk indeksi ve gerekirse idrar tetkiki tanıyı destekler. Enfeksiyon ve malignite gibi diğer nedenlerin dışlanması önemlidir.
Ürogenital Sendrom Tedavisi
GSM tedavisi semptomların şiddetine ve etkilenen alanlara göre basamaklı şekilde planlanır.
- Birinci basamak: Vajinal nemlendirici ve kayganlaştırıcılar tüm kadınlara önerilir. Su bazlı veya silikon bazlı ürünler tercih edilir.
- Lokal östrojen tedavisi: Vajinal krem, tablet veya halka formunda düşük doz östrojen en etkili tedavi yöntemidir. Avrupa Menopoz ve Andropoz Derneği (EMAS) kılavuzlarına göre lokal östrojen GSM'de birinci basamak farmakolojik tedavidir.
- İntravajinal DHEA: Prasteron (DHEA) vajinal kapsül olarak günlük uygulanır ve vajinal dokuyu iyileştirir.
- Ospemifen: Oral SERM, vajinal atrofi tedavisinde etkili ve güvenli bir alternatiftir.
- Sistemik HRT: Eşzamanlı vazomotor semptomları olan kadınlarda tercih edilir.
- Enerji bazlı tedaviler: Vajinal lazer ve radyofrekans tedavileri umut verici sonuçlar gösterse de uzun vadeli veri hâlâ sınırlıdır.
- Pelvik taban egzersizleri: Kegel egzersizleri üriner inkontinans ve cinsel fonksiyon için faydalıdır.
Menopozal ürogenital sendrom, yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyen ancak tedavi edilebilir bir durumdur. Genital, üriner veya cinsel semptomlar yaşayan postmenopozal kadınların bir menopoz uzmanına başvurarak uygun tedavi planını oluşturması önerilir.