Osteopeni, kemik yoğunluğunun normalin altına düşmesi ancak henüz osteoporoz seviyesine ulaşmamış olması durumudur. Menopoz sonrası östrojen düşüşüyle birlikte kemik kaybı hızlanan kadınlarda osteopeni oldukça yaygın görülür. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre 50 yaş üstü kadınların yaklaşık %50'sinde osteopeni tespit edilmektedir.
Osteopeni Nedir?
Osteopeni, kemik mineral yoğunluğunun (KMY) normal değerlerin altına düştüğü ancak osteoporoz tanı eşiğine ulaşmadığı ara durumdur. DEXA ölçümünde T-skoru -1,0 ile -2,5 arasında olan değerler osteopeni olarak sınıflandırılır. Osteopeni, osteoporoza giden yolda bir uyarı işareti olarak değerlendirilir.
Menopoz sonrası östrojen eksikliği kemik yıkımını hızlandırdığından, pek çok kadın bu dönemde osteopeni tanısı alır. Erken tespit ve uygun müdahale ile osteoporoza ilerleyiş yavaşlatılabilir veya önlenebilir.
Menopozda Osteopeni Nedenleri
Östrojen kaybı osteopeninin en önemli nedeni olsa da birden fazla faktör bu süreci etkiler.
- Östrojen düşüşü: Menopoz sonrası kemik rezorbsiyonu belirgin şekilde artar. İlk 5-7 yılda kemik kaybı en hızlı seyir gösterir.
- Yetersiz kalsiyum alımı: Yaşam boyu düşük kalsiyum tüketimi kemik yoğunluğunun düşük olmasına katkıda bulunur.
- D vitamini eksikliği: Türkiye'de kadınların %70'inden fazlasında D vitamini yetersizliği bulunmaktadır.
- Fiziksel inaktivite: Yeterli egzersiz yapmamak kemik yoğunluğunun korunmasını zorlaştırır.
- Düşük vücut kitle indeksi: İnce yapılı kadınlarda kemik kütlesi doğal olarak daha azdır.
- İlaç kullanımı: Kortikosteroidler, bazı antiepileptikler ve proton pompası inhibitörleri kemik kaybına neden olabilir.
Osteopeni Belirtileri
Osteopeni genellikle herhangi bir belirti vermez ve sessiz seyreder. Çoğu kadın kemik yoğunluğu ölçümü yapılana kadar durumun farkında olmaz. Ancak osteopeni ilerleyerek osteoporoza dönüştüğünde kırık riski artar.
Bazı kadınlarda belirsiz kemik ağrıları veya eklem sertliği osteopeninin dolaylı işareti olabilir. Düşük enerjili travmalarda kırık oluşması da altta yatan kemik kaybına dikkat çeker.
Osteopeni Tanısı
DEXA taraması osteopeni tanısında altın standart yöntemdir. Lomber omurga ve kalça bölgesinden yapılan ölçümle T-skoru hesaplanır. Uluslararası Klinik Dansitometri Derneği, menopoz sonrası risk faktörü taşıyan kadınlarda DEXA taraması önermektedir.
FRAX (Fracture Risk Assessment Tool) skorlaması ile 10 yıllık kırık riski hesaplanır. Majör osteoporotik kırık riski %20'nin üzerinde veya kalça kırığı riski %3'ün üzerindeyse tedavi başlanması düşünülür.
Osteopeni Tedavisi ve Yönetimi
Osteopeni tedavisi öncelikle yaşam tarzı değişiklikleri ve kemik koruyucu önlemlerden oluşur.
- Beslenme düzenlemesi: Günlük 1200 mg kalsiyum alımı hedeflenir. Süt ürünleri, koyu yeşil yapraklı sebzeler ve kalsiyum takviyesi önerilir.
- D vitamini desteği: Kan düzeyi kontrol edilerek 800-2000 IU/gün D vitamini takviyesi yapılır.
- Egzersiz programı: Yük taşıma egzersizleri, yürüyüş ve direnç antrenmanı kemik yoğunluğunu korur. Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta aktivite önerilir.
- Sigara ve alkol kısıtlaması: Her ikisi de kemik sağlığını olumsuz etkiler ve bırakılması önerilir.
- Hormon tedavisi: Menopoz semptomları olan kadınlarda HRT kemik kaybını önlemeye yardımcı olur.
- İlaç tedavisi: FRAX skoru yüksekse bifosfonatlar veya diğer antirezorptif ilaçlar düşünülebilir.
Osteopeni Takibi
Osteopeni tanısı alan kadınlarda düzenli DEXA takibi önemlidir. İlaç tedavisi almayan hastalarda her 2-3 yılda bir kontrol önerilir. Tedavi altındaki hastalarda ise 1-2 yılda bir kemik yoğunluğu değerlendirmesi yapılır.
Osteopeni, menopoz sonrası kadınların büyük çoğunluğunu etkileyen yaygın bir durumdur. Erken tespit ve doğru yönetimle osteoporoza ilerleyiş önlenebilir. Menopoz sonrası her kadının kemik yoğunluğu ölçümü yaptırarak kemik sağlığını değerlendirmesi tavsiye edilir.