Atrofik vajinit, menopoz sonrası östrojen seviyesinin düşmesiyle vajinal dokunun incelmesi, kuruması ve iltihaplanması durumudur. Vulvovajinal atrofi (VVA) veya güncel terminolojiyle menopozal genitoüriner sendrom (GSM) olarak da adlandırılan bu durum, postmenopozal kadınların %50-70'ini etkiler. Birçok kadın bu konuda sağlık profesyonelinden yardım aramaktan çekinse de etkili tedavi seçenekleri mevcuttur.
Atrofik Vajinit Nedir?
Atrofik vajinit, östrojen eksikliğine bağlı olarak vajinal epitelin (iç tabaka) incelmesi, elastikiyetini kaybetmesi ve pH dengesinin bozulmasıdır. Östrojen, vajinal dokunun sağlıklı kalması için vazgeçilmez bir hormondur. Menopozla birlikte östrojen düşünce vajinal mukoza atrofiye uğrar.
Kuzey Amerika Menopoz Derneği (NAMS), vulvovajinal atrofinin menopozun en az kendiliğinden düzelen semptomlarından biri olduğunu belirtmektedir. Tedavi edilmezse belirtiler zamanla ağırlaşma eğilimi gösterir.
Atrofik Vajinit Nedenleri
Östrojen düşüşü temel neden olmakla birlikte bazı faktörler durumu kötüleştirebilir.
- Doğal menopoz: Östrojen üretiminin kademeli azalmasıyla vajinal atrofi gelişir.
- Cerrahi menopoz: Bilateral ooferektomi sonrası ani östrojen kaybı daha erken ve şiddetli atrofiye neden olur.
- Kemoterapi ve radyoterapi: Kanser tedavileri over fonksiyonunu baskılayarak vajinal atrofiye yol açabilir.
- Aromataz inhibitörleri: Meme kanseri tedavisinde kullanılan bu ilaçlar östrojen düzeyini çok düşürür.
- Emzirme dönemi: Prolaktin yüksekliğine bağlı geçici östrojen düşüşü hafif atrofiye neden olabilir.
Atrofik Vajinit Belirtileri
Belirtiler genellikle menopozdan 2-3 yıl sonra ortaya çıkar ve tedavisiz giderek kötüleşir.
- Vajinal kuruluk: En sık bildirilen semptom olup kadınların %55'inden fazlasını etkiler. Günlük konforu ve cinsel yaşamı olumsuz etkiler.
- Cinsel ilişkide ağrı (disparoni): Vajinal dokunun incelip kurumasıyla ilişki sırasında ağrı ve yanma hissedilir.
- Vajinal kaşıntı ve yanma: pH değişimine bağlı olarak kronik irritasyon gelişebilir.
- Vajinal akıntı: İnce, sulu veya sarımsı akıntı görülebilir.
- Temas kanaması: İncelmiş vajinal doku kolayca kanar, özellikle cinsel ilişki sonrası kanama sıktır.
- Üriner semptomlar: Sık idrara çıkma, idrar yaparken yanma ve tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları eşlik edebilir.
Atrofik Vajinit Tanısı
Tanı genellikle klinik muayene ile konur. Jinekolojik muayenede vajinal mukozanın soluk, ince ve kuru olduğu görülür. Vajinal pH ölçümü tanıyı destekler; normal premenopozal pH 3,5-4,5 iken atrofik vajinitte pH 5,0'ın üzerine çıkar.
Vajinal olgunluk indeksi (VMI), vajinal smear ile değerlendirilerek atrofinin derecesini belirler. Gerekli durumlarda enfeksiyonları dışlamak için vajinal kültür alınır.
Atrofik Vajinit Tedavisi
Tedavi seçenekleri durumun şiddetine ve kadının bireysel ihtiyaçlarına göre planlanır.
- Vajinal nemlendirici ve kayganlaştırıcılar: Hafif belirtilerde ilk basamak tedavi olarak önerilir. Düzenli kullanılan vajinal nemlendirici vajinal dokuyu besler.
- Lokal östrojen tedavisi: Vajinal krem, tablet veya halka formunda uygulanan düşük doz östrojen en etkili tedavi yöntemidir. Sistemik emilimi minimal olduğundan güvenle kullanılır.
- Sistemik HRT: Eş zamanlı vazomotor semptomları olan kadınlarda hem sıcak basmaları hem de vajinal belirtileri tedavi eder.
- Ospemifen: Seçici östrojen reseptör modülatörü (SERM) olan bu oral ilaç vajinal atrofi tedavisinde kullanılır.
- Dehidroepiandrosteron (DHEA): İntravajinal DHEA vajinal atrofi tedavisinde onaylanmış bir seçenektir.
- Lazer tedavisi: Fraksiyonel CO2 lazer veya Erbium lazer vajinal dokunun yenilenmesini uyarır. Kısa süreli çalışmalarda olumlu sonuçlar bildirilmiştir.
Atrofik vajinit, menopoz sonrası kadın sağlığını önemli ölçüde etkileyen ancak tedavi edilebilir bir durumdur. Vajinal kuruluk, cinsel ilişkide ağrı veya idrar şikayetleri yaşayan kadınların bir jinekolog veya menopoz uzmanına başvurması, yaşam kalitesinin yeniden kazanılması açısından önemlidir.